4 Απριλίου
 
Ο όσιος πατήρ ημών Θεωνάς ήταν ιερομόναχος στην Μονή Παντοκράτορος στο Άγιον Όρος. Ποθούσε την ησυχαστική ζωή και έγινε μαθητής του αγίου Ιακώβου του Νέου [1 Νοεμ.], ονομαστού τότε για την πνευματική εμπειρία του και την εξαιρετική χάρη που είχε αξιωθεί να λάβει παρά Θεού.
 
Όταν, μετά από όραμα στην κορυφή του Άθω, ο Ιάκωβος εγκαταστάθηκε σε σπήλαιο κοντά στο χωριό Δερβέκιστα της ορεινής Ναυπακτίας, ο Θεωνάς εγκαταστάθηκε μαζί με τους άλλους μαθητές εκεί κοντά, στην Μονή του Τιμίου Προδρόμου. Βοηθούσε τον Ιάκωβο στην πνευματική καθοδήγηση των αδελφών, και όταν ο Ιάκωβος συνελήφθη, τον ακολούθησε στην φυλακή και τον ανακούφιζε κατά τις διάφορες δοκιμασίες του.
 
Μετά το μαρτύριο του αγίου Ιακώβου και των δύο συναθλητών του (1519), ο Θεωνάς ανέλαβε, σύμφωνα με τις εντολές του γέροντα, την καθοδήγηση της αδελφότητος, η οποία έναν χρόνο αργότερα μετέβη και εγκαταστάθηκε στην Μονή Σίμωνος Πέτρας στο Άγιον Όρος.
 
Από εκεί, αφού προηγουμένως παρέλαβαν τα τίμια λείψανα των τριών μαρτύρων στην Αδριανούπολη, πήγαν στην Μονή της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολυτρίας, κοντά στην Θεσσαλονίκη, την οποία αναστήλωσαν και επάνδρωσαν· σύντομα η αδελφότητα έφθασε να αριθμεί εκατόν πενήντα μοναχούς, οι οποίοι ζούσαν κοινοβιακά, απόλυτα πιστοί στην παράδοση του Μεγάλου Βασιλείου.

 
Η καθοδήγηση της μονής απέδειξε στην πράξη τις ποιμαντικές αρετές του Θεωνά, ο οποίος εξελέγη μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (μετά το 1535) και αναλώθηκε ως νέος Απόστολος στο έργο της σωτηρίας του πνευματικού του ποιμνίου.
 
Εκοιμήθη εν ειρήνη το 1541. Το τίμιο λείψανό του, που παρέμεινε άφθορο και αναδίδει θεία ευωδία, τιμάται μέχρι τις ημέρες μας στην Μονή της Αγίας Αναστασίας.
 
Η μνήμη του εορτάζεται στις 4 Απριλίου και στη Μονή της Αγίας Αναστασίας και την Δ´ Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
 
(Από το βιβλίο: “Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας”, υπό Ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου. Τόμος όγδοος, Απρίλιος, σελ. 45. Εκδόσεις “Ίνδικτος”, Αθήναι 2007)
 
(Πηγή ψηφ. κειμένου: koinoniaorthodoxias.org)
 
https://alopsis.gr/από-το-συναξάρι-ο-όσιος-θεωνάς-μητροπ/